మేధావులూ – విమర్శకులూ – ఓ సామాన్య సినీ ప్రే క్షకుడు

by K.S.M.Phanindra

నీకు జిలేబీ నచ్చకపోతే, నాకు జిలేబీ నచ్చదని చెప్పు. అంతే కానీ జిలేబీ బాగోదు, జిలేబీ వేస్టు అని అన్నావంటే జిలేబీ నచ్చినవాడికో చేసినవాడికో కాలుతుంది"

- సిరివెన్నెల సీతారామ శాస్త్రి

ఈ మాటల నుంచి కొన్ని విషయాలు గ్రహించొచ్చు -

1. ప్రతివాడికీ అభిప్రాయాలు ఉంటాయ్ (subjectivity)
2. అభిప్రాయాలని objective గా చెప్పడం మనకి అలవాటై పోయింది
ఉదా: ఈ సినిమా చెత్తగా ఉంది (అసలు: ఈ సినిమా నాకు నచ్చలేదు)
ప్రియా, నువ్వు లేకపోతే జీవితం లేదు (అసలు: నువ్వే నా జీవితమని అనిపిస్తోంది)
3. ప్రతీదీ subjective అయితే మరిక objective అంటూ ఏమీ లేదా? మరప్పుడు "రామాయణం విష వృక్షమా, కల్పవృక్షమా తేలేదెలా? శంకరాభరణం గొప్ప సినిమానా, లేక కేవలం మంచి సినిమానా, లేక రెండూ కాదా అన్నది ఎలా తెలుస్తుంది? అవార్డ్ సినిమాలు "అయ్య బాబోయ్" ఆ లేక "బాగు బాగోయ్" ఆ అన్నది ఎలా నిర్ణయించగలం? ముచ్చటైన ఈ మూడవ ప్రశ్నని కొంత చర్చించడమే ఈ వ్యాసం ఉద్దేశ్యం.

objectivity గురించి సమగ్రంగా చర్చించాలంటే నా పరిమితులు అడ్డం వస్తాయ్ కాబట్టి కేవలం సినిమాల గురించే మాట్లాడుకుందాం. Dead poets society అనే సినిమాలో ఒక ఇంగ్లీష్ టీచరు పిల్లలని Poetry పాఠ్యపుస్తకం తీసి పరిచయ వ్యాసం చదవమంటాడు. "కవిత గొప్పతనం గుర్తించడం ఎలా?" అనే ఆ వ్యాసాన్ని ఒక Phd Scholar రాస్తాడు. ముందు కవితలో వస్తువు, ఉదాత్తతని X axis పై మార్కు చెయ్యాలి. తర్వాత ఆ కవితని కవి ఎంత బాగా రాశాడో Y axis పై మార్కు చెయ్యాలి. ఇలా చెయ్యగా వచ్చిన area కవిత గొప్పతనం అని ఆ వ్యాసంలో ఉంటుంది. పిల్లలని వెంటనే ఆ వ్యాసం పేజీలు చింపెయ్యమంటాడు టీచరు. కవిత్వాన్ని analyze చెయ్యకూడదు, అనుభూతి చెందాలి అని పిల్లలకి బోధిస్తాడు.

కవిత్వం లాగే సినిమాని కూడా అనుభూతి చెందడం వేరు, analyze చెయ్యడం వేరు. analysis పేరుతో, భావజాలం పేరుతో సినిమాని చీల్చి చెండాడేసి సినిమా గురించి అద్భుతంగా చర్చించుకున్నాం అనుకుంటే సరిపోదు. analysis అన్నది క్రికెట్ commentary లాటిది. క్రికెట్ చూసే సగటు ప్రేక్షకుడు commentary లేకుండా కూడా క్రికెట్ ఎంజాయ్ చెయ్యగలడు. మరి commentary ఎందుకు? సగటు ప్రేక్షకుడు చూడని, అతనికి తెలియని విషయాల గురించి తెలిపి, అతని చేత "ఓహో" అనో, "ఆహా" అనో, "అవును కదూ" అనో అనిపించి, అతని అనుభూతి పెంచేలా చెయ్యడం కోసం. ఇది చెయ్యాలంటే commentator కి సగటు ప్రేక్షకుడి కంటే ఎక్కువ knowledge, observation, విశ్లేషణా ఉండాలి. అంత మాత్రాన commentator, "నాకే ఎక్కువ తెలుసు. నేను చెప్తున్నదే క్రికెట్. నేను చూస్తున్నదే ఆట. మిగతా వాళ్ళు అలా చూడలేకపోతున్నారు కాబట్టి వాళ్ళకి జ్ఞానం ప్రాసాదించమని దేవుణ్ణి కోరుకుంటున్నాను" లాంటి అహంకారానికి లోను కాకూడదు. అలాగే నా దృక్కోణమే కరెక్ట్ మిగతాది trash అనుకోకుడదు. అలాగే నా దృక్కోణం మిగతా వాటి కంటే ఉన్నతమైనది, విశాలమైనది, logically sound లాంటి assumptions లోనూ ఉండకూడదు. వీటన్నిటి వల్లా commentary లోనే ఉండిపోయి అసలు ఆటని మర్చిపోయే ప్రమాదం ఉంది. పైగా నా view point కరెక్ట్ అంటే కాదు నాది కరెక్ట్ అంటూ లేనిపోని తర్జనభర్జనలూ, అర్జున గర్జనలకి దారితీసే అవకాశం ఉంది.

కాబట్టి, సగటు ప్రేక్షకుడికి అర్థమయ్యి, అతని అనుభూతిని పెంచేంతవరకూ ఈ విశ్లేషణల వల్ల పెద్ద ప్రయోజనం లేదు. ఆవేశాలకీ, సెంటిమెంట్లకీ లోను కాకుండా objective గా ప్రేక్షకుడు ఉంటే నేను చెప్పేదాంట్లో నిజం గ్రహిస్తాడు లాంటి డైలాగ్లూ కరెక్ట్ కాదు. ఎందుకంటే communication is about receiver, not sender. సగటు ప్రేక్షకుడికి తనదైన దృక్కోణాలూ, అభిరుచులూ ఉంటాయ్ కాబట్టి, అవి ఉన్నా తన సందేశాన్ని ఎలా చేరవేయాలో ఆలోచించాలి కాని అవి లేకపోతే నేను చెప్పేది అర్థమయ్యేది అనడంలో పాయింటే లేదు.

చివరిగా Ratatouille సినిమాల్లో ఒక critic తను ఇన్నాళ్ళు చేసిన పొరబాటుని గ్రహించి చెప్పే మాటలని ప్రస్తావిస్తూ ఈ వ్యాసాన్ని ముగిస్తాను-

In many ways, the work of a critic is easy. We risk very little, yet enjoy a position over those who offer up their work and their selves to our judgment. We thrive on negative criticism, which is fun to write and to read. But the bitter truth we critics must face is that in the grand scheme of things, the average piece of junk is probably more meaningful than our criticism designating it so. But there are times when a critic truly risks something and that is in the discovery and defense of the new. The world is often unkind to new talent, new creations. The new needs friends.